چرا فشار خون با وجود دارو پایین نمیآید؟
آیا با وجود مصرف منظم داروهای فشار خون، هنوز فشار خونتان بالاست؟
آیا فشار خون شما مخصوصاً در ساعات شب یا صبحها بالا میرود؟
آیا همزمان خرخر شدید، قطع تنفس هنگام خواب، بیدار شدن با احساس خفگی، خوابآلودگی روزانه
یا سردرد صبحگاهی دارید؟
اگر پاسخ شما مثبت است، ممکن است یک علت مهم و کمتر شناختهشده در کنترل نشدن فشار خون
شما وجود داشته باشد:
آپنه خواب.
آپنه خواب چیست؟
آپنه خواب به اختلالی گفته میشود که در آن تنفس فرد در هنگام خواب به صورت مکرر متوقف یا به میزان قابل توجهی کاهش پیدا میکند.
این اختلال میتواند باعث کاهش اکسیژن خون، افزایش فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک، بیداریهای کوتاه و مکرر و اختلال کیفیت خواب شود.
انواع اصلی آپنه خواب
آپنه خواب را به طور کلی میتوان به سه گروه تقسیم کرد:
۱. آپنه انسدادی خواب (OSA)
شایعترین نوع آپنه خواب است.
در این حالت، تلاش تنفسی وجود دارد اما راه هوایی فوقانی هنگام خواب باریک یا مسدود میشود.
عوامل مختلفی مانند اضافهوزن، ساختار راه هوایی، بزرگی زبان، وضعیت خواب و عوامل آناتومیک میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.
۲. آپنه مرکزی خواب (CSA)
در آپنه مرکزی، مشکل اصلی بسته شدن راه هوایی نیست؛ بلکه مغز برای مدت کوتاهی سیگنال مناسب برای تنفس را ارسال نمیکند.
این نوع آپنه میتواند در شرایط مختلفی از جمله بعضی بیماریهای قلبی، عصبی یا مصرف برخی داروها دیده شود.
۳. آپنه مختلط یا Complex/Mixed
در بعضی بیماران، ترکیبی از مؤلفههای انسدادی و مرکزی وجود دارد.
تشخیص دقیق نوع آپنه با بررسی علائم، سابقه پزشکی و تست خواب انجام میشود.
آپنه خواب چگونه باعث افزایش فشار خون میشود؟
این مهمترین بخش ارتباط بین آپنه خواب و فشار خون است.
تصور کنید فردی در طول شب چندین بار دچار انسداد راه هوایی شود.
در هر بار انسداد:
راه هوایی بسته میشود
↓
تنفس کاهش پیدا میکند یا متوقف میشود
↓
اکسیژن خون کاهش پیدا میکند
↓
مغز متوجه خطر میشود
↓
سیستم عصبی سمپاتیک فعال میشود
↓
ضربان قلب و انقباض عروق افزایش پیدا میکند
↓
فشار خون بالا میرود
این چرخه ممکن است دهها یا حتی صدها بار در طول یک شب تکرار شود.
مطالعات نشان میدهند که OSA با هیپوکسی متناوب، فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک و اختلال در تنظیم عروقی همراه است؛ مجموعهای از این تغییرات میتواند به افزایش فشار خون کمک کند.
چرا فشار خون در افراد مبتلا به آپنه خواب کنترل نمیشود؟
این سؤال برای بسیاری از بیماران بسیار مهم است.
ممکن است بیمار داروی فشار خون خود را مرتب مصرف کند، اما همچنان فشار خون بالا باقی بماند.
یکی از دلایل احتمالی این وضعیت، وجود یک عامل زمینهای درماننشده مانند آپنه خواب است.
اگر فرد هر شب بارها دچار انسداد راه هوایی شود، داروی فشار خون نمیتواند تمام محرکهای فیزیولوژیک ناشی از آپنه را از بین ببرد.
به عبارت ساده:
دارو فشار خون را کنترل میکند، اما آپنه خواب همچنان هر شب بدن را تحت فشار قرار میدهد.
در نتیجه ممکن است کنترل فشار خون دشوارتر شود.
البته باید تأکید کرد که فشار خون کنترلنشده همیشه به معنی وجود آپنه نیست. عوامل دیگری مانند مصرف نامنظم دارو، رژیم غذایی پرنمک، چاقی، بیماری کلیوی، بعضی داروها و بیماریهای هورمونی نیز میتوانند در کنترل نشدن فشار خون نقش داشته باشند. به همین دلیل، تشخیص «فشار خون مقاوم» نیازمند ارزیابی پزشکی کامل است.
چه زمانی باید به آپنه خواب شک کنیم؟
اگر فردی دچار فشار خون بالاست و یکی یا چند مورد زیر را دارد، بررسی آپنه خواب میتواند منطقی باشد:
فشار خون با چند دارو کنترل نمیشود
یا
فشار خون صبحگاهی بالا است
یا
فشار خون در شب به اندازه طبیعی کاهش پیدا نمیکند
و همزمان:
خرخر + قطع تنفس + احساس خفگی + خوابآلودگی روزانه
وجود دارد.
در چنین شرایطی بهتر است احتمال آپنه خواب بررسی شود.
برای تشخیص آپنه خواب باید به چه متخصصی مراجعه کنیم؟
بهترین گزینه برای بررسی ارتباط بین اختلالات خواب و فشار خون، پزشک متخصص طب خواب یا پزشکی است که در زمینه اختلالات خواب آموزش و تجربه تخصصی دارد.
در برخی موارد، بیمار ممکن است ابتدا توسط:
متخصص قلب و عروق
متخصص داخلی
پزشک خانواده
متخصص ریه
متخصص مغز و اعصاب
ویزیت شود و در صورت شک به آپنه خواب به متخصص طب خواب ارجاع داده شود.
آکادمی پزشکی خواب آمریکا نیز بر نقش پزشک متخصص طب خواب در ارزیابی و تشخیص OSA تأکید دارد.
برای تشخیص آپنه خواب چه آزمایشی لازم است؟
تشخیص قطعی آپنه خواب صرفاً بر اساس خرخر یا علائم بیمار انجام نمیشود.
پزشک پس از ارزیابی بالینی ممکن است تست خواب درخواست کند.
دو روش متداول عبارتاند از:
تست خواب در منزل (HSAT)
در بعضی بزرگسالانی که احتمال OSA دارند و شرایط پزشکی پیچیدهای ندارند، تست خواب در منزل میتواند برای تشخیص مورد استفاده قرار گیرد.
پلیسومنوگرافی (PSG)
پلیسومنوگرافی تست جامع خواب است که پارامترهای مختلف خواب، تنفس، اکسیژن خون، ضربان قلب و سایر شاخصها را بررسی میکند.
اگر تست خواب خانگی منفی، نامشخص یا از نظر فنی ناکافی باشد، راهنمای AASM توصیه میکند برای تشخیص، پلیسومنوگرافی انجام شود.
آیا درمان آپنه میتواند فشار خون را کاهش دهد؟
در بسیاری از بیماران، درمان OSA میتواند به کاهش فشار خون کمک کند؛ اما میزان اثر در همه افراد یکسان نیست.
یکی از درمانهای اصلی آپنه انسدادی خواب، CPAP/APAP است.
CPAP با ایجاد فشار مثبت، راه هوایی را هنگام خواب باز نگه میدارد و تعداد وقایع انسدادی، افت اکسیژن و برانگیختگیهای ناشی از آپنه را کاهش میدهد.
راهنمای فشار خون AHA/ACC در سال ۲۰۲۵ نیز اشاره میکند که CPAP در برخی بیماران مبتلا به OSA، بهخصوص افراد دارای فشار خون مقاوم، میتواند فشار خون را کاهش دهد؛ همچنین ترکیب کاهش وزن و CPAP در افراد دارای اضافهوزن یا چاق میتواند به کاهش فشار خون کمک کند.
بنابراین اگر علت زمینهای فشار خون کنترلنشده، تا حدی به آپنه خواب مرتبط باشد، درمان آپنه میتواند بخشی از برنامه کنترل فشار خون باشد.
اما:
CPAP جایگزین داروی فشار خون نیست.
داروهای فشار خون نباید بدون نظر پزشک قطع یا کاهش داده شوند.
جمعبندی؛ فشار خون کنترلنشده را فقط با افزایش دارو بررسی نکنید
ارتباط بین آپنه خواب و فشار خون بالا یک ارتباط مهم قلبی ـ عروقی است.
در آپنه انسدادی خواب، انسداد مکرر راه هوایی باعث افت متناوب اکسیژن، فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک، تغییرات فشار داخل قفسه سینه و اختلال در تنظیم طبیعی فشار خون میشود.
اگر این اتفاق هر شب تکرار شود، میتواند به افزایش فشار خون و در برخی افراد به فشار خون مقاوم به درمان کمک کند.
بنابراین اگر با وجود مصرف داروهای فشار خون، فشار شما همچنان بالا است و در کنار آن خرخر، قطع تنفس، خفگی شبانه، خوابآلودگی روزانه یا سردرد صبحگاهی دارید، بهتر است احتمال آپنه خواب را جدی بگیرید.
مسیر پیشنهادی تشخیص:
فشار خون کنترلنشده
↓
ارزیابی پزشکی فشار خون و بررسی علل ثانویه
↓
بررسی علائم و عوامل خطر آپنه خواب
↓
ویزیت متخصص طب خواب
↓
تست خواب در منزل یا پلیسومنوگرافی، بر اساس شرایط بیمار
↓
تشخیص نوع و شدت آپنه
↓
انتخاب درمان مناسب مانند CPAP/PAP در صورت اندیکاسیون
در واقع، گاهی برای کنترل بهتر فشار خون، فقط افزایش یا تغییر دارو کافی نیست؛ باید علت زمینهای اختلال خواب نیز شناسایی و درمان شود.
منابع علمی
American Heart Association. Resistant Hypertension: Detection, Evaluation, and Management: A Scientific Statement From the American Heart Association. Hypertension. 2018.
Yeghiazarians Y, et al. Obstructive Sleep Apnea and Cardiovascular Disease: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2021.
Pedrosa RP, et al. Obstructive sleep apnea: the most common secondary cause of hypertension associated with resistant hypertension. Hypertension. 2011.
American Academy of Sleep Medicine. Obstructive Sleep Apnea Screening Health Advisory.
Kapur VK, et al. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea. Journal of Clinical Sleep Medicine.
American Academy of Sleep Medicine. Clinical Guideline for the Evaluation, Management and Long-term Care of Obstructive Sleep Apnea in Adults.
یک نظر بگذارید